Truyền thuyết khởi nghĩa Lam Sơn lưu hành những nhất trong dân gian Thanh Hóa, so với các nơi khác trên miền bắc nước ta, không được sưu khoảng hết. Tầm dáng cuộc khởi nghĩa Lam Sơn với vai trò lãnh đạo, lãnh tụ vĩ đại ảnh hưởng sâu rộng lớn trong quần chúng, là cơ sở để thành lập cả kho thần thoại cổ xưa đặc sắc, nhiều giá trị về lịch sử, nhân văn, ngôn ngữ, địa lý...Bạn đã xem: Lê lợi là ai, tè sử hero lê lợi


*

Tranh đánh dầu của họa sỹ Hoàng Hoa Mai.

Bạn đang xem: Tiểu sử về lê lợi

Truyền thuyết nguyễn trãi dùng ngấn mỡ viết chữ “Lê Lợi vi quân, đường nguyễn trãi vi thần” lên lá cây đến kiến đục rồi thả trôi trên sông, suối để tuyên truyền, vận động quần bọn chúng khắp nơi hưởng ứng cuộc khởi nghĩa phòng giặc Minh vì chưng Lê Lợi lãnh đạo, phố nguyễn trãi phò tá... Hết sức phổ biến, được ghi chép vào sách vở.

Truyền thuyết dân gian nói chung lúc nào cũng ra đời sau sự việc, sự kiện xảy ra. Mẩu chuyện lấy mỡ viết chữ... Lên lá cây... Cũng vậy, rất có thể nó được dân gian kết cấu rất thọ sau cuộc khởi nghĩa Lam sơn thành công. Vì đó, nó không phải là lịch sử, chỉ phụ thuộc lịch sử, nói theo thuật ngữ nghiên cứu là “cốt lõi” kế hoạch sử: “Lê Lợi chỉ huy khởi nghĩa Lam Sơn, được giữa những bề tôi mang tên tuổi theo về phò tá là Nguyễn Trãi. Ngoài phố nguyễn trãi còn phần lớn nhân vật nổi tiếng lúc bấy giờ, như: è cổ Nguyên Hãn, Phạm Văn Xảo, Nguyễn Mộng Tuân, Lê Văn Linh... Ở đây bọn họ chỉ nói tới vai trò đường nguyễn trãi trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn nhằm hiểu câu chuyện thần thoại cổ xưa “Lê Lợi vi quân, đường nguyễn trãi vi thần” mang lại đúng. Dĩ nhiên, bọn họ không bàn cho nhân vật đường nguyễn trãi với sự nghiệp to con của ông đã được suy tôn là “Danh nhân văn hóa truyền thống thế giới”.

Tháng giêng năm Mậu Tuất (1418) Lê Lợi dựng cờ đại nghĩa ở núi Lam chỉ thấy danh sách những tướng văn, tướng tá võ được chép ví dụ trong Đại Việt thông sử của Lê Quý Đôn. List này không tồn tại ở Đại Việt sử ký toàn thư của Ngô Sĩ Liên, Khâm định Việt sử thông giám cương mục của Quốc sử cửa hàng triều Nguyễn. Chắc rằng sử gia Lê Quý Đôn không căn cứ vào văn bạn dạng gốc cho nên vì thế thiếu mọi tên quan trọng như Lê Lai, Lê Lý, Trương Chiến, Nguyễn Xí... Mà lại lại thừa các tên đường nguyễn trãi và một vài tín đồ khác. Vày vậy, khoảng trong thời điểm thập kỷ 60 đã trở thành vấn đề tranh luận trên tập san Nghiên cứu lịch sử hào hùng của Viện Sử học. Đa số chủ kiến cho rằng sau ngày khởi nghĩa, nguyễn trãi mới gia nhập nghĩa quân Lam Sơn, mà lại vào thời gian nào, loài kiến giải còn khác nhau. Thậm chí, bao gồm học giả cho rằng mãi tới năm 1425, chỉ từ hai năm mang lại ngày toàn thắng, đường nguyễn trãi mới có mặt trong nghĩa binh Lam Sơn, với một loạt thư dụ mặt hàng quân Minh vì Bình Định vương vãi Lê Lợi sai ông biên soạn thảo.

Chúng ta gồm có cứ liệu gì về lịch sử an toàn và đáng tin cậy nhất để xác định thời điểm nguyễn trãi tham gia khởi nghĩa Lam Sơn?

Việt sử cương mục (Quốc sử cửa hàng triều Nguyễn) chép rõ: “Trước kia, vương (Lê Lợi) đóng ở Lỗi Giang, nguyễn trãi tay nỗ lực roi ngựa đến yết kiến, dưng sách lược dẹp giặc Ngô, được vương vãi khen, tiếp nhận” (NXB giáo dục đào tạo tập I, trang 803). Bình Ngô sách của phố nguyễn trãi dâng lên Lê Lợi không phải là một trong những tập sách, hoàn toàn có thể chỉ là lời tấu hoặc tờ tâu. Nội dung chủ yếu không đánh thành mà đánh vào lòng bạn (mưu phạt trung tâm công) được Lê Lợi khen là hiểu binh pháp và tiếp nhận vào mặt hàng ngũ nghĩa quân, có tác dụng Hàn lâm quá chỉ học tập sĩ, soạn thảo sách vở và giấy tờ cho vua, theo lệnh vua. Công tác của Nguyễn Trãi trọn vẹn không cần quân sư tốt mưu sĩ như một số người lầm tưởng.

Thơ Lê Thánh tông ca vịnh Nguyễn Trãi: “Ức Trai vai trung phong thượng quang quẻ Khuê tảo” tức là tấm lòng Ức Trai (Nguyễn Trãi) trong trắng như sao Khuê lúc sáng sớm mai (sao Khuê tức sao Mai). Ý bên vua xác định cái án giết vua Thái tông trọn vẹn sai. Dưới câu thơ này, Thánh tông chú thích: “Ức Trai tiên sinh đương thời gian Thánh tổ (Lê Lợi) new sáng nghiệp, theo về nghỉ ngơi Lỗi Giang, vào thì bàn kế hoạch ở khu vực màn trướng, ko kể thì thảo văn thư dụ những thành, văn học tiên sinh làm vinh hoa cho nước, lại được vua tin yêu mến trọng”.

Đại Việt thông sử của Lê Quý Đôn ko nói rõ Nguyễn Trãi gặp gỡ Lê Lợi làm việc đâu, thời gian nào, cơ mà trong loài kiến văn tè lục (NXB Sử học hn 1962 – Dịch trả Phạm Trọng Điềm), ông viết: “Nguyễn Trãi là cháu ngoại quan Chương Túc hầu (tức trần Nguyên Đán) công ty Trần và là bé ông Nguyễn Phi Khanh đỗ tiến sỹ triều bên Hồ, đã sẵn gồm danh vị. (Nguyễn Trãi) khi vào yết kiến Bình Định vương ở Lỗi Giang, ngay lập tức được tri ngộ. (Vua) sai viết thư gửi tướng súy bên Minh, thảo hịch truyền đi những lộ (xứ) đứng vào bậc nhất trong một đời...” (tr.311).

Nguyễn Trãi bị án tru di vì chưng tội giết vua Thái tông. Nhỏ Thái tông là Thánh tông xét minh oan mang đến Nguyễn Trãi. Con cháu xa đời của Nguyễn Trãi, xuất trình sách vở và giấy tờ để vua truy tặng kèm cho ông tước đoạt Tế Văn hầu, lời chế văn tất cả câu: “Long hổ phong vân bỏ ra hội, vì tưởng chi phí duyên, văn hoa sự nghiệp đưa ra truyền, vĩnh thùy hậu thế” (sđd tr.312) tức là rồng hổ gió mây gặp hội, vì chưng duyên tự kiếp trước, văn học sự nghiệp ca ngợi mãi đời sau.

Lỗi Giang sinh sống đâu? Theo các nhà nghiên cứu và phân tích Lỗi Giang là 1 trong chi nhánh sông Mã nghỉ ngơi vùng Cẩm Thủy – Vĩnh Lộc, tổ chức chính quyền nhà Minh lấy địa danh này để tên cho 1 huyện new thành lập: thị xã Lỗi Giang. Trong thời gian kháng chiến kháng Minh tiến trình đầu, Lê Lợi chỉ hoạt động và đóng góp quân sinh hoạt Lỗi Giang một lần, vào thời điểm năm 1420. Việt sử thông giám cương cứng mục chép: mon 10 năm Canh Tý (1420) vương vãi (Lê Lợi) tiến quân đóng ở làng mạc Thôi. Lý Bân nghe tin ấy, kéo quân tự Tây Đô vào chực tấn công úp. Vương để quân mai phục sống Thi Lang, vượt qua được địch. Vương vãi tiến đóng ở sách cha Lẫm thuộc Lỗi Giang. đàn tướng Minh chia quân đóng góp đồn ở Nga Lạc cùng Quan domain authority để bảo vệ cho Tây Đô. Vương vãi ngày đêm tiến công gấp. Quân tướng tá Minh đề nghị bỏ đồn Nga Lạc, lui về duy trì đồn quan tiền Da. Vương sai các tướng Lê giáp và Lê Hào tập kích quân Minh ở trại quan lại Da, cản phá được địch, chém hơn nghìn thủ cấp, tước được chiến rứa và nghi trượng của địch, chần chừ bao nhiêu nhưng mà kể? người Minh bởi đó tinh thần sút nhát quá đỗi!

Lê Lợi vẫn hoạt động ở vùng Lỗi Giang địa điểm miền ngược tiếp gần kề miền xuôi, ngay sát thành Tây Đô, đã trở nên quân Minh chỉ chiếm đóng làm sào huyệt khiến tội ác đối với nhân dân ta.

Tháng 11 năm Tân Sửu (1421) Lê Lợi vẫn đóng doanh trại tại ba Lẫm. Tham tướng mạo Minh è Trí đem hơn mười vạn quân cho đánh. Trời đã về chiều, địch đóng góp lại cách ba Lẫm 50 dặm (Ba Lẫm ở trong Lỗi Giang). Hội họp những tướng, Lê Lợi bàn: kẻ thù dầu đông, mà lại chúng đề xuất lặn lội tự xa đến. Bọn họ đem chiếc thế thong thả, nhàn nhã đối phó với địch gấp vã nhọc nhằn, bây giờ thình lình đổ quân ra đánh che đầu, thế nào thì cũng phá được bọn chúng (đây là kế “Dĩ dật đãi lao” – lấy nhàn nhã đối phó với nhọc mệt – của Binh pháp). Đêm đến, Lê Lợi sai các tướng mang quân tập kích trại giặc, chém hơn nghìn thủ cấp. Hôm sau, è cổ Trí mở con đường tiến quân để trả thù. Lê Lợi để phục binh trước sống Úng Ải (Úng quan, Cổ Lũng, Bá Thước). Quân è Trí cho trưa mới kéo đến, thừa hiểm trở, “leo trèo, dính như đàn kiến nhưng lên đèo”. Nghĩa binh phục sẵn, thình lình nổi dậy xung kích, đánh bại được địch, è cổ Trí đề nghị rút lui.

Đã bao gồm hẹn cầu trước, tội phạm trưởng Ai Lao là Man tiếp giáp đem bố vạn quân và 100 thớt voi bất thình lình ập đến, nói đồn đãi lên rằng sang cứu giúp viện ta. Vương không ngờ nó nói dối, sẽ đêm bị nó tiến công úp. Lê Lợi vẫn bình tĩnh, không rượu cồn binh vội, chia giảm tướng sĩ lẻn ra vùng sau địch, trong và xung quanh đánh khép lại, cản phá được quân giặc, chém hơn một vạn thủ cấp, tước được mười tư thớt voi. Nhân đà chiến hạ lợi, nghĩa binh ruổi lâu năm đuổi theo. Man ngay cạnh cùng quẫn trí xin hòa, Lê Lợi không cho.

Tướng Lê Thạch hăng hái dẫn đầu đoàn quân tấn công gấp, rủi ro giẫm yêu cầu chông độc, chết. Nghĩa quân lại rút về trại bố Lẫm.

Tháng 12 năm Nhâm dần (1422), tướng mạo giặc Minh là Mã Kỳ lại mong hẹn với quân phản bội bạn Ai Lao dò biết nghĩa binh từ bố Lẫm tiến cho Quan Da. Chúng hợp mức độ với nhau, nhì mặt trước sau tiến công khép lại. Quân ta không lợi phải lui đóng góp ở Sách Khôi. Địch tập đúng theo cả quân lại nhằm bao vây. Lê Lợi khóc yêu mến nghĩa quân nặng nề bảo toàn tính mạng, bảo các tướng sĩ: “Giặc đang vây bức cả bốn mặt. Bọn họ cố đánh nhanh thì sống, còn nếu như không đánh cấp tốc tất cần bại vong”. Mọi tín đồ đều cảm kích, đua nhau liều chết thế đánh. Những tướng Lê Lĩnh, Phạm Vấn, Lê Hào cùng Lý Triện chính mình xông trộn lên trước, tấn công phá trận địch: Chém tham tướng Minh Phùng Quý cùng hơn nghìn thủ cấp cho quân địch. Các tướng địch Mã Kỳ cùng Trần Trí đều đề nghị chạy; quân Ai Lao cũng lẩn trốn về.

Quân ta tuy thắng lợi nhưng cũng hao hụt nhiều binh sĩ, Lê Lợi đề xuất chuyển quân về núi Chí Linh để củng vắt lực lượng... Qua năm tiếp theo (1423) Lê Lợi trong thời điểm tạm thời giảng hòa cùng với quân Minh và mang đến năm 1424 chuyển quân vào tỉnh nghệ an theo mưu chước của tướng tá Nguyễn Chích. Từ kia (1424) nghĩa binh Lam Sơn tấn công đâu chiến thắng đó cùng ba năm tiếp theo (1427) tiến đại quân ra Bắc giải hòa thành Đông quan tiền (Thăng Long), giặc Minh lậy mặt hàng xin được khoan tha về nước.

Năm 1428, Lê Lợi họp tất cả các tướng tá văn võ và quần thần, để định công ban thưởng, phụ thuộc vào người có công lao nhiều ít nhằm phong level trên dưới; “phong vượt chỉ đường nguyễn trãi tước quan lại Phục hầu... Mang lại mang họ vua” (Đại Việt thông sử của Lê Quý Đôn, Đại Việt sử cam kết toàn thư của Ngô Sỹ Liên...) Theo Việt sử thông giám cương cứng mục: Công thần khởi nghĩa Lam Sơn có 9 bậc thì tước quan lại Phục hầu của công thần Nguyễn sinh sống bậc lắp thêm 8.

Tìm gọi Quốc sử, đường nguyễn trãi tham gia nghĩa binh Lam Sơn, được Lê Lợi thu nhận làm Thừa chỉ, vâng lệnh vua biên soạn thảo giấy tờ, sau được điện thoại tư vấn là quá chỉ học tập sĩ rồi Hàn lâm quá chỉ học sĩ, vì thời hạn kháng chiến ko lập viện hàn lâm, những chức tước đoạt võ tướng chỉ là hư hàm hoặc nhất thời.

Xem thêm: Đọc Truyện Yêu Em Đến Thiên Trường Địa Cửu Full, Tổng Tài Bá Đạo: Yêu Em Đến Thiên Trường Địa Cửu

“Lê Lợi vi quân, đường nguyễn trãi vi thần” hoàn toàn đúng với tinh thần lịch sử: Bình Định vương vãi Lê Lợi là quân vương, vượt chỉ đường nguyễn trãi là văn thần với suốt đời ông chỉ là một trong những văn thần.